Lesmateriaal

Lespakketten

Download hier de lespakketten die werden voorgesteld op de studiedag ‘Latijn anders? Ander Latijn!’ (21/05/2021).

Door Ciska Imschoot & Jeroen De Gussem

Wil je aan de slag met een collega buiten de Klassieke talen rond een gezamenlijk thema? Geef je Latijn met CLIL? Een diachrone aanpak binnen het vak Latijn biedt talrijke potentiële raakvlakken met andere vakgebieden. In de lessenreeks “Mythevorming van Koning Arthur” gingen we de uitdaging aan. Het lespakket met uitneembare katernen verkent de mogelijkheden voor co-teaching met het vak geschiedenis (3de jaar) en thematische lessen binnen CLIL-onderwijs in het Engels (5de of 6de jaar), en dit aan de hand van een van de meest tot de verbeelding sprekende casussen in de Europese literatuur. Teksten over Stonehenge, Guinevere en Mount Badon geven aanleiding om te reflecteren over de (Romeinse) geschiedenis van Brittannië en nationale mythevorming, over schriftvervalsing en bronnenkritiek. Verken met ons de verhalenwereld van onder meer Gildas, Beda Venerabilis, Nennius en Geoffrey van Monmouth en reflecteer mee over de uitdagingen, voordelen en eindeloze mogelijkheden van vakoverschrijdend lesmateriaal.

Door Bert Selter & Yanick Maes

Hoed u voor raadsels. Raadsels zijn gevaarlijke spelletjes. Het Griekse leenwoord ‘griphus’ waarmee ze in de Latijnstalige wereld vaak werden aangeduid, verraadt waarin het gevaar precies schuilt: zodra je je door zo’n speels ogend ‘visnet’ laat lokken, raak je er ongewild in verstrikt en dien je je eraan te ontworstelen. De pedagogisch-didactische troeven springen meteen in het oog. Wie leerlingen voor een raadsel plaatst, boort in hen een intrinsieke motivatie aan om actief, nauwkeurig en creatief met de tekst aan de slag te gaan. Het antwoord op het raadsel willen vinden levert precies de leesmotivatie op waar we als leerkracht zo vaak naar op zoek zijn.

In de lessenreeks verkennen we de kansen diede rijke Latijnse raadseltraditie biedtDlaat-antieke auteur Symphosius, wiens verzameling van 100 Aenigmataals startpunt van die lange traditie mag gelden, kan bijvoorbeeld al in de tweede graad voor het nodige leesplezier zorgen.Ook verdieping in de derde graad is mogelijk met dit ogenschijnlijk luchtige corpus. Tal van raakpunten met andere thema’s dienenzich aan: retorische theorievorming rond thema’s als obscuritas, humor en meerduidigheid bij Quintilianus, eerder filosofische concepten als nieuwsgierigheid en verwondering, generische verwantschappen met Martialis en de epigramtraditie, ambivalentie bij meer traditionele schoolauteurs als Vergilius en Catullus, etc. We lichten ten slotte ook graag kort toe welke kansen het biedt voor een bijzondere vorm van differentiatie voor cognitief sterke leerlingen

Door Tom Ingelbrecht

De zoengedichten van Catullus hebben voor classici natuurlijk geen geheimen en verdienen beslist een plaats tussen de meest memorabele liefdespoëzie uit de wereldliteratuur. Het zoenmotief stond in de oudheid echter ook centraal in enkele minder bekende Griekse en Latijnse gedichten. Maar er is meer: tijdens de renaissance werd het kusgedicht terug opgepikt en groeide het in talloze virtuoze variaties uit tot een ware poëtische hype, bijna een genre an sich. Veel van die gedichten zijn ook nu nog leuk om met leerlingen te lezen, in vertaling of in het origineel. In deze workshop volgen we het Latijnse en Neolatijnse zoengedicht van de oudheid tot in de zeventiende eeuw, van Italië, Frankrijk, Engeland en Duitsland tot in de Lage Landen. We behandelen de voornaamste tendensen, types en topoi van zoenpoëzie, presenteren de meest prominente auteurs van het genre en bespreken de diverse mogelijkheden in de klas.

Er wordt een cursus aangeboden met begeleidende leeshulp en vertalingen bij de gedichten, met wenken en waarschuwingen, klaar voor gebruik in de les.

 

Frédéric Van Vosselen & Thomas Velle

Leerlingen worden vaak expert in één bepaalde leesmethode, maar ze worden enigszins hulpeloos wanneer vertrouwde hulpmiddelen zoals woordenlijsten, grammaticale schema’s of vertalingen ontbreken. De lessenreeks ‘Latijn en de wereld’ (4de jaar) focust op een aantal methodieken die voor een welkome afwisseling zorgen met vertaalgericht lezen: scannend lezen met zoekopdrachten, teksten uit beeldwoordenboeken, ingebed lezen en zelfstandig lezen met de online leestool Alpheios. Aan de hand van teksten over Europese steden (Adriaan van Roomen, Ausonius), China (Hayton de Armeniër), Guatemala (Raphael Landívar) en Europa (Ludvig Holberg) leren leerlingen met de juiste tools en reflexen de wijde wereld van het Latijn zelf te verkennen. Ze trekken op reis naar ongekend terrein, met minder houvast, maar meer leesplezier. In de workshop behandelen we de voordelen en valkuilen van deze methodieken, maar we overleggen ook graag hoe we aan de hand van het reeds ontwikkeld en toekomstig lesmateriaal leesplezier en zelfredzaamheid kunnen aanwakkeren met ongeziene, postklassieke teksten.

Door Seppe De Craemere, Maxim RigauxKlazina Staat, Thomas Velle

Afbeeldingen met gewelddadige gevolgen, andersdenkenden onthoofd, hele naties in rouw. Via verschillende kanalen komen ook jongeren geregeld in contact met religieus geweld, maar het ontbreekt hen aan historisch besef om deze impactvolle gebeurtenissen correct te plaatsen. Hierop wil deze lessenreeks voor het 4de jaar Latijn inspelen.  Leerinhouden geschiedenis met betrekking tot de (Contra-)reformatie worden verder uitgediept aan de hand van Latijnse teksten… over de opkomst van nieuwe religieuze strekkingen, iconoclasme, wraak en rouw. Op die manier laten we bij monde van 16de-eeuwse sleutelfiguren als Maarten Luther, Philippus Melanchthon, Hugo de Groot, Erasmus of Juan Latino een van de woeligste periodes tot leven komen. Vanuit verschillende invalshoeken maakt de lessenreeks de leerlingen wegwijs in het kluwen van religieuze strekkingen en motieven voor geweld, en dat binnen en buiten Europa. Religieuze breuklijnen vandaag worden zo tastbaar en bespreekbaar in de les Latijn, ter ondersteuning van onder meer de sleutelcompetenties m.b.t. burgerschap en historisch bewustzijn.

Door Bob JacobsDinah Wouters

Doorheen de middeleeuwen en vroegmoderne tijd leerden generaties kinderen en jongeren Latijn door zelf Latijnse drama’s op te voeren. Door de gangbare focus op receptieve vaardigheden in het klassieketalenonderwijs vindt deze dramatische en pakkende manier van taalverwerving (en opvoeding) doorgaans weinig ingang. Postklassieke periodes bieden echter een schat aan boeiend, vervreemdend en grappig tekstmateriaal dat op een fysieke manier tot leven gebracht kan worden. In de lessenreeks ondervinden 4de-jaars via teksten van Hildegard van Bingen aan den lijve wat personificaties zijn en hoe je verhaalstof die ver van je afstaat je toch kan eigen maken. Begrijpen en onthouden hoe Latijns drama werkte, kan je immers ook door jezelf in de schoenen van je voorgangers te plaatsen. Laat je inspireren om deze schat aan bruikbaar Latijns schooltoneel naar de klas te brengen.

Door Bert Gevaert

Bij hun opleiding, maar ook in hun dagelijkse lespraktijk komen classici voornamelijk in contact met de zogenaamde ‘canon van de klassieke letteren’. Leerkrachten Latijn lezen hun leven lang misschien niet meer dan tien auteurs in de klas, terwijl er tientallen onvoorstelbaar interessante en onbekende teksten bestaan in de taal van Cicero! Wist je dat er heel wat (eenvoudige) Latijnse teksten bestaan over de geschiedenis van je eigen streek of zelfs over exotische landen? Die ‘andere’ teksten kunnen leerlingen niet alleen in contact brengen met verre landen – neen, niet Griekenland en Rome! – maar ook een reis laten maken naar een andere tijd, die voor één keer niet de oudheid is. Deze reis met de tijdsmachine kan ons brengen naar de vroege middeleeuwen, maar ook naar onze eigen recente geschiedenis. Maar waar én hoe vind je nu die ‘onbekende’ teksten die de moeite waard zijn om samen met leerlingen te lezen? Waar vind je nu boeiende geschiedenis, filosofie en poëtische ontboezemingen? En is het ook mogelijk om leerlingen zelf op ontdekkingstocht te laten gaan?

In deze workshop, een relaas van een meanderende zoek- en ontdekkingstocht, worden verschillende lessenreeksen en nieuwe auteurs voorgesteld, met uitgebreide aandacht voor het Itinerarium van Willem van Rubroeck over zijn reis naar Mongolië in de 13de eeuw.

 

Workshops voor leerlingen

  • formule 1: jij geeft de workshop aan de hand van een kant-en-klaar pakket
  • formule 2: wij geven de workshop voor jouw leerlingen bij ons op de campus
  • formule 3: wij komen de workshop geven bij jou op school
  • aanbod voor het 5de leerjaar tot en met het 6de middelbaar
  • aanbod voor leerlingen zowel met als zonder voorkennis Latijn/Grieks

Hoe ziet het Oudgriekse alfabet er eigenlijk uit? En welke sporen van het Grieks vinden we nog in het Nederlands? In deze speelse lessenreeks maak je op een leuke manier kennis met dit mysterieuze alfabet, zowel door te schrijven als te spreken. Er zijn drie lessenreeksen van tien uur: over identiteit, monsters, en een reis door de oudheid.

Formule?

Voor wie?

  • 5de–6de leerjaar
  • 1ste middelbaar A en B-stroom

Hoe lang?

  • Voor de lessenreeks hebben we voor het ogenblik geen plaatsen vrij, maar kan je wel aan de slag met het lesmateriaal op onze website.
  • De workshop duurt normaalgezien 2 uur maar kan aangepast worden zodat die iets korter of langer is.

Houden je leerlingen van experimenteren? Zijn ze benieuwd hoe de oude Grieken aan wetenschap deden? Hebben ze er altijd van gedroomd om in de voetsporen van Archimedes te treden? Eureka! We hebben de perfecte workshop voor hen gevonden! Via een aantal interactieve opdrachten maken de leerlingen kennis met de uitvindingen van Archimedes en komen ze allerlei spannende anekdotes over zijn leven te weten. Als echte onderzoekers speuren ze naar verborgen boodschappen in een onleesbaar document, ontdekken ze hoe wetenschappers uitgewiste teksten in middeleeuwse handschriften opnieuw tevoorschijn toveren, en maken ze kennis met het fenomeen ‘fake news’ in de oudheid.

Formule?

Voor wie?

  • 5de–6de leerjaar
  • 1ste–3de jaar middelbaar

Hoe lang?

  • 1u15-1u30

Oppergod Zeus zit met de handen in het haar. Grieken belegeren de rijke stad Troje! Helden zoeken roem, echtgenotes smeken om vrede en Menelaus wil zijn vrouw terug. Tot overmaat van ramp kibbelen de goden onderling: sommigen willen dat Troje wint, anderen helpen de Grieken. Allemaal komen ze zeuren bij Zeus. Moet hij de oorlog stoppen of steunen? Ten einde raad nodigt hij iedereen uit voor overleg. Kruip in de huid van de stoere Achilles, de mooie Helena of godin Athena en leer het verhaal vanuit hun standpunt kennen. In een heus rollenspel ontmoet je de andere personages en neem je deel aan Het Grote Trojedebat. Oorlog of vrede? Breng de mythe tot leven en beslis mee!

Formule?

Voor wie?

  • 1ste – 2de graad middelbaar

Hoe lang?

  • 2 lesuren

Wie Grieks studeert op school krijgt vooral te maken met de klassieke oudheid. Maar de Griekse taal en cultuur leefden veel langer verder, in de late oudheid en de middeleeuwen. Het Byzantijnse rijk, dat na het oude Griekenland en het grote Rome kwam, heeft ook een schat aan verhalen te bieden! In deze workshop maken we kennis met enkele merkwaardige heiligen uit het vroege christendom, zoals de heilige dwaas Symeon, of de heilige Pelagia, die zich vermomde als de monnik Pelagios. We lezen de levensverhalen van deze personages in dramatische, meeslepende, choquerende of gewoon bizarre teksten. Daarna gaan we in debat; wat leren deze verhalen ons volgens jou over moderne thema’s? En zijn deze thema’s misschien niet zo modern als we dachten?

Formule?

Voor wie?

  • 3de graad middelbaar
  • voorkennis Grieks vereist

Hoe lang?

  • 1u30 min.

De wrok van Achilles, de avonturen van Odysseus en het tragische lot van Antigone: we kennen ze allemaal. Maar deze verhalen waren voor altijd verloren gegaan, hadden middeleeuwse (Byzantijnse) kopiisten ze niet zorgvuldig overgeschreven in manuscripten. Vaak voegden deze kopiisten voor of na de tekst of zelfs in de marge korte gedichtjes toe: ze prijzen de auteur de hemel in, richten zich tot de lezer (een bekend voorbeeld: “steel dit boek en je belandt in de hel!”) of uiten hun opluchting dat ze eindelijk klaar zijn met hun (soms saaie) kopieerwerk. Deze gedichtjes, ook wel boekepigrammen genoemd, worden vaak genegeerd. Nochtans bieden ze ons een unieke inkijk in de raadselachtige wereld van manuscripten.  De Database of Byzantine Book Epigrams is dé digitale tool bij uitstek waarin al deze boekepigrammen verzameld en ook onderzocht worden. Elke dag doen we nog nieuwe ontdekkingen! In deze workshop zijn de leerlingen de onderzoekers. Ze duiken online in echte Griekse manuscripten en gaan op zoek naar epigrammen om ze te ontcijferen.

Deze workshop bestaat uit een inleiding op het onderwerp, gevolgd door een  onderzoeksopdracht in de database. We hebben op dit moment een standaard uitgewerkte oefening over tekstvariatie, met epigrammen over Thoukydides. De inhoud is echter flexibel: de oefening kan aangepast worden aan de voorziene tijd en de wensen van de leerkracht. Zo kunnen we voorbeelden kiezen over teksten die in de klas gelezen worden, of boekepigrammen selecteren die vooral te maken hebben met de middeleeuwse kopiisten en manuscripten. Na uw aanvraag contacteren we u om hierover meer concreet af te spreken.

Formule?

Voor wie?

  • 4de – 6de middelbaar
  • voorkennis Grieks vereist

Hoe lang?

  • 1-2 lesuren

Meer weten?

In deze workshop word je ondergedompeld in de duistere kant van de oudheid. Samen gaan we op zoek naar de tovenaars en heksen die de marges van de Oudgriekse maatschappij en literatuur bevolken met hun goden en demonen, liefdesdrankjes, vervloekingstabletten, en voodoopoppen waarmee mensen het geluk meenden te kunnen vinden. Om de aanhoudende allure van magie bij de Oude Grieken te erkennen, maak je ook zelf een vervloekingstablet met bijhorend ritueel. Deze praktijkervaring helpt je de Oudgriekse magie te begrijpen in zijn context, bijvoorbeeld in vergelijking met religie en filosofie.

Formule?

Voor wie?

  • alle graden middelbaar onderwijs

Hoe lang?

  • 1-2u

Grieks werd in de oudheid uiteraard in Griekenland gesproken, maar sinds de veroveringstocht van Alexander de Grote werd het ook ver buiten Griekenland een belangrijke taal voor cultuur en administratie. Dit was ook het geval in Egypte gedurende een periode van 1000 jaar, onder het bewind van farao’s als Cleopatra, en zelfs toen Egypte al een Romeinse provincie was geworden, tot de verovering door de Arabieren. In deze workshop leren de leerlingen hoe papyrus gemaakt werd en lezen ze ook een aantal papyrusbrieven die op soms erg gekke plaatsen bewaard zijn tot vandaag.

Formule?

Voor wie?

  • alle graden middelbaar onderwijs
  • voorkennis Grieks aanbevolen, maar niet vereist

Hoe lang?

  • 1u30

Doorheen het grootste gedeelte van de oudheid werden de meeste Griekse steden democratisch bestuurd. De antieke variant van democratie hield in dat alle vrije, autochtone, mannelijke burgers op vaste tijdstippen samenkwamen in het theater van de stad om te debatteren en politieke beslissingen te nemen. Tijdens deze volksvergaderingen hielden vooraanstaande politici redevoeringen waarin ze het aanwezige publiek probeerden te overtuigen om voor of tegen een bepaald wetsvoorstel of besluit te stemmen. In deze workshop leren de leerlingen de basisprincipes van de antieke retoriek en ontleden we politieke redevoeringen van vroeger en van nu. In verschillende groepen onderzoeken de leerlingen welke methodes politici gebruiken om het volk te overtuigen. Welke logische argumenten hanteren ze? Hoe spelen ze in op de emoties van het publiek? En hoe presenteren ze zichzelf als geloofwaardig? Antieke retoriek kan ons helpen om deze vragen te beantwoorden en op systematische wijze na te denken over de verhouding tussen politici en het volk in zowel antieke als moderne democratieën.

Formule?

Voor wie?

  • 3de – 6de middelbaar

Hoe lang?

  • 1u30-2u

Did you know that studying Greek makes you a good candidate for reading a papyrus from Egypt? If you are ready for that, you are up for a great journey through history. The sandy and dry climate of Egypt has served as a time capsule, from which thousands of pieces of ancient lives have come out, written on papyri and ostraka: the letters they were writing to their loved ones, the complaints they were filing to ask for justice, their shopping lists, their contracts, party invitations, magic spells, horoscopes, medical prescriptions and… some of the lost masterpieces of Greek literature (even Sappho)! What we read at school today was also the favorite teaching and reading material of the ancient people. This workshop is an introduction to Papyrology: together, we will decipher some texts, compare their language to Classical Greek and learn how to contextualize historical documents. Dulcis in fundo: you will get to practice how writing in ancient Egypt was like, with a calamus and a papyrus’ sheet!

Formule?

Voor wie?

  • 3de – 6de middelbaar
  • Engelstalig!

Hoe lang?

  • 1u30-2u

Heb je je ooit al afgevraagd waar onze antieke teksten precies vandaan komen? Uit de oudheid zelf hebben we vrijwel geen originele geschriften, dus de teksten die we nu hebben, zijn het resultaat van een lange ketting van kopieën. In deze workshop overlopen we de bewogen, en soms vervaarlijke tocht die teksten hebben afgelegd van de oudheid tot nu. We bekijken enkele manuscripten van naderbij, en leren de mensen achter deze manuscripten beter kennen: middeleeuwse monniken, geleerden, en opdrachtgevers. Tot slot leer je zelf ook manuscripten ontcijferen en lezen, en keer je zo terug naar de echte bronnen van de Griekse literatuur!

Formule?

Voor wie?

  • 4de – 6de middelbaar
  • voorkennis Grieks vereist

Hoe lang?

  • 1 lesuur

Medusa leeft, in memes, films, standbeelden, en andere vormen van populaire cultuur. Maar wat kan je eigenlijk doen met die moderne adaptaties, behalve gelijkenissen en verschillen opmerken tussen de Oudgriekse en moderne versies? In deze workshop gaan we de dialoog aan met Oudgriekse afbeeldingen van en teksten over Medusa en moderne toe-eigeningen. We exploreren hoe en waarom klassieke receptie (nl. de dialoog van moderne culturele artefacten met de oudheid) tot stand komt, en hoe inzicht in deze mechanismen ons begrip van zowel onze eigen tijd als de oudheid genuanceerder kan maken.

Formule?

Voor wie?

  • 4de – 6de middelbaar

Hoe lang?

  • 40 min – 1 uur

The dry sands of Egypt have preserved thousands of documents. Among these, we find texts related to education: from school exercises to teachers’ copybooks, from syllabaries to literary maxims, they are written on several materials, such as papyri, pottery sherds, and wooden tablets. More information comes from letters of students to their families, their school tools, the archeological remains of school rooms, and, sometimes even from their preserved portraits! With the help of all these sources, we will retrace an ordinary day at school for an ancient pupil, showing that little has changed from two thousand years ago: anxious parents, expensive books, and struggles with spelling were part of everyday school life in antiquity too!

Formule?

Voor wie?

  • 4de – 6de middelbaar
  • Engelstalig!

Hoe lang?

  • 1 lesuur

De twintigste eeuw was de eeuw van Menander. Wie? Als bekendste Griekse komedie-schrijver nà Aristophanes, held van de zogenaamde “Nieuwe Komedie”, was hij erg populair in de oudheid. Daarna raakten zijn stukken volledig verloren… Van een illustere naam, slechts bekend van getuigenissen en een handvol fragmenten werd hij na de ontdekking van de Bodmer Papyrus ca’ 1950 opnieuw een auteur van wie we toch zeker één komedie integraal kunnen lezen – een ware deurenkomedie waar ook vandaag nog om te gniffelen valt! In deze workshop lezen we stukjes van Menander’s Brompot (Dyskolos) en vertrekken we van de informatie op de papyrus (o.a. de lijst met personages en rolverdeling) om samen uit te vissen wàt er nu precies zo grappig is aan de openingsscène van het stuk. Typetjeshumor werkt immers pas echt als je een beetje weet welke typetjes je kan verwachten en hoe die te herkennen. Geen roddeltantes of zatte nonkels, wel beroepsvrienden, verliefde dwazen en domme slaven.

Formule?

  • 4de – 6de middelbaar

Hoe lang?

  • 1 lesuur

Kennisclips voor leerlingen

Introductie tot het Oudgriekse alfabet

Deze vier clips laten je kennismaken met het Oudgriekse alfabet: zeer bruikbaar in de lessen initiatie Grieks. Je kan ook gebruik maken van de bijhorende hand-out en extra oefenbladen.

Troje: mythe of geschiedenis?

Een zwarte Achilles in een veertiende-eeuwse Engelse versie van De Trojaanse Oorlog? Dat vraagt wat uitleg! Literatuurwetenschapper Tine Scheijnen brengt je via Troje de geschiedenis van de grote verhalen.

Kon Cleopatra niet spellen?

“Goedgekeurdt” staat te lezen in een Koninklijk Besluit dat mogelijk ondertekend werd door Cleopatra (of toch zeker door één van haar ministers). Maar hoe komt zo’n spelfout in zo’n belangrijk document? Konden Cleopatra en haar ministers niet spellen? Dat zoekt classicus Geert De Mol uit in zijn doctoraat.

Etymologie

Gunnar De Boel deelt zijn passie voor etymologie in onderstaande reeks kennisclips.